Firma w Niemczech przestała płacić: jak działa Insolvenzgeld i co jeszcze można zrobić?

Gdy pracodawca w Niemczech nie płaci, bo firma traci płynność albo zmierza do upadłości, pracownik ma dwa ważne zabezpieczenia: świadczenie z Agentur für Arbeit za zaległe wynagrodzenie, czyli Insolvenzgeld, oraz prawo do odejścia bez okresu wypowiedzenia z ważnego powodu. Oba mają krótkie terminy, dlatego reagować trzeba od pierwszej poważnej zaległości.

Kiedy opóźnienie pensji staje się poważnym problemem?

Jedna spóźniona wypłata może wynikać z pomyłki w księgowości. Sygnałem ostrzegawczym są częściowe przelewy, przesuwanie terminów co miesiąc, tłumaczenia o „czekaniu na klienta” i brak pasków płacowych. Wtedy trzeba założyć, że problem nie zniknie sam.

Od tego momentu dokumentuj wszystko: daty i kwoty przelewów, paski płacowe, wiadomości od kierownika, informacje od kolegów o podobnych zaległościach. Pracodawca ma obowiązek przy każdej wypłacie wydać rozliczenie w formie tekstowej (§ 108 Gewerbeordnung), więc jego brak też jest faktem do zapisania. Wyślij pisemne wezwanie do zapłaty z terminem, najlepiej listem poleconym. Bez tego trudno później wykazać, kiedy i czego się domagałeś.

Czym jest Insolvenzgeld i kto może je dostać?

To świadczenie, które wypłaca Agentur für Arbeit, gdy pracodawca stał się niewypłacalny. Według § 165 księgi III kodeksu socjalnego (SGB III) przysługuje pracownikom zatrudnionym w Niemczech, którzy w chwili tak zwanego zdarzenia upadłościowego mają jeszcze niezaspokojone roszczenia o wynagrodzenie za trzy poprzednie miesiące pracy.

Zdarzeniem upadłościowym jest:

1. otwarcie postępowania upadłościowego wobec pracodawcy,
2. oddalenie wniosku o otwarcie postępowania z powodu braku majątku,
3. całkowite zakończenie działalności w Niemczech, gdy wniosku nie złożono, a postępowanie z powodu braku majątku i tak nie wchodzi w grę.

Do wynagrodzenia zalicza się wszystkie należności ze stosunku pracy. Prawo do świadczenia mają też osoby zatrudnione w Niemczech, gdy postępowanie upadłościowe toczy się za granicą. Kto nie wiedział o zdarzeniu i pracował dalej, dostaje świadczenie za trzy miesiące przed dniem, w którym się o nim dowiedział.

Przepis nakłada też obowiązek na pracodawcę. Jeśli sąd upadłościowy oddalił wniosek o otwarcie postępowania z powodu braku majątku, pracodawca musi niezwłocznie poinformować o tym radę zakładową, a gdy jej nie ma, samych pracowników (§ 165 ust. 5 SGB III). Taka wiadomość to sygnał, że czas na wniosek już biegnie.

Dwa miesiące na wniosek o świadczenie upadłościowe. Termin jest bardzo krótki. Paragraf 324 ust. 3 SGB III stanowi, że wniosek o Insolvenzgeld trzeba złożyć w ciągu dwóch miesięcy od zdarzenia upadłościowego. To termin zawity: po jego upływie świadczenie przepada.

Wyjątek dotyczy osób, które nie dotrzymały terminu z przyczyn od siebie niezależnych. Mogą złożyć wniosek w ciągu dwóch miesięcy od ustania przeszkody. Przepis wyjaśnia jednak, że przyczyną zawinioną jest brak należytej staranności w dochodzeniu swoich roszczeń. Kto miesiącami czekał bez żadnej reakcji, może mieć problem z powołaniem się na ten wyjątek. Najbezpieczniej złożyć wniosek od razu po informacji o otwarciu postępowania albo o oddaleniu wniosku, nawet jeśli nie masz jeszcze kompletu dokumentów.

Czy można odejść z pracy bez okresu wypowiedzenia?

Tak, jeśli istnieje ważny powód. Paragraf 626 BGB pozwala każdej ze stron rozwiązać umowę bez zachowania okresu wypowiedzenia, gdy w danych okolicznościach dalsza współpraca do końca okresu wypowiedzenia jest nie do przyjęcia. Niewypłacanie wynagrodzenia bywa takim powodem, ale najpierw należy upomnieć pracodawcę na piśmie.

Na złożenie takiego wypowiedzenia są dwa tygodnie od chwili, gdy pracownik dowiedział się o faktach, które je uzasadniają (§ 626 ust. 2 BGB). Pismo musi być papierowe i podpisane własnoręcznie (§ 623 BGB). Jeśli do odejścia skłoniło pracownika zachowanie pracodawcy sprzeczne z umową, pracodawca odpowiada za szkodę wynikłą z rozwiązania stosunku pracy (§ 628 ust. 2 BGB).

To krok poważny. Przed jego podjęciem dobrze jest skonsultować się z prawnikiem, bo źle uzasadnione odejście może mieć skutki dla zasiłku.

Agentur für Arbeit i płaca minimalna: o czym pamiętać. Jeśli praca się kończy, obowiązuje zgłoszenie w Agentur für Arbeit. Według § 38 SGB III trzeba to zrobić najpóźniej trzy miesiące przed końcem zatrudnienia, a gdy o końcu dowiadujesz się później, w ciągu trzech dni.

Przy liczeniu zaległości pamiętaj o płacy minimalnej. Od 1 stycznia 2026 r. wynosi ona 13,90 euro brutto za godzinę. Ustawa o płacy minimalnej (MiLoG) w § 3 stanowi, że porozumienia, które ograniczają albo wyłączają dochodzenie płacy minimalnej, są w tym zakresie nieważne, a pracownik może zrzec się powstałego roszczenia tylko w ugodzie sądowej. Nawet jeśli w umowie są krótkie terminy na zgłaszanie roszczeń, kwoty do poziomu płacy minimalnej pozostają chronione.

Gdzie szukać pomocy, gdy pensja nie wpływa?

Warto zacząć od prawnika znającego niemieckie prawo pracy, związku zawodowego lub rady zakładowej, jeśli działa w zakładzie. Warto przygotować swoje dokumenty, bo każdy doradca poprosi o umowę, paski płacowe, a także inne potwierdzenia godzin pracy, czy rozliczeń z pracodawcą.

Jeśli twój pracodawca w Niemczech nie płaci, ustal, co jest pilniejsze: wezwanie do zapłaty, pozew czy zmiana pracy. W firmach zagrożonych upadłością często możliwości działania mogą być ograniczone, ponieważ majątek szybko się kurczy, a roszczenia zgłaszane są przez wielu wierzycieli.

Warto też zapytać, czy inni pracownicy są w podobnej sytuacji, bo wspólne działanie bywa łatwiejsze.

Brak wypłat w niemieckiej firmie: trzy pytania

Za jaki okres przysługuje Insolvenzgeld?

Za trzy miesiące pracy poprzedzające zdarzenie upadłościowe, na przykład otwarcie postępowania upadłościowego.

Ile mam czasu na wniosek o Insolvenzgeld?

Dwa miesiące od zdarzenia upadłościowego (§ 324 ust. 3 SGB III).

Czy mogę zakończyć pracę z dnia na dzień, gdy nie dostaję pensji?

Prawo dopuszcza to przy ważnym powodzie, w ciągu dwóch tygodni od poznania faktów, ale najpierw należy upomnieć pracodawcę i skonsultować sprawę.